Apollo 11'in Ay'a inişinde kritik bir rol oynayan uçuş yazılımının geliştiricisi ve 'yazılım mühendisliği' teriminin yaratıcısı Margaret Hamilton, 90 yaşında hayatını kaybetti. MIT yıllarından NASA projelerine ve kurduğu teknoloji şirketlerine uzanan kariyeriyle bilgisayar tarihine damga vuran Hamilton, hata önleme ve sistem güvenilirliği alanlarında çığır açmıştı.
Bilgisayar bilimleri tarihinin en önemli figürlerinden biri olan, yazılım mühendisliği terimini literatüre kazandıran ve NASA'nın Apollo programı uçuş yazılımı ekibine liderlik eden Margaret Hamilton, 90 yaşında hayatını kaybetti.
Matematikten Kaos Teorisine Uzanan İlk Yıllar
1936 yılında Indiana eyaletinin Paoli şehrinde dünyaya gelen Hamilton, 1958 yılında Earlham College'ın matematik bölümünden mezun oldu; felsefe yan dalıyla da akademik altyapısını güçlendirdi. Kariyerinin ilk döneminde, kaos teorisinin öncülerinden MIT matematikçisi Edward Lorenz ile birlikte çalıştı. LGP-30 bilgisayarı üzerinde hava durumu modelleri için simülasyonlar programlayan Hamilton, o dönemde henüz birer yenilik olan bilgisayarlar ve programlama dili üzerinde kendi kendini yetiştirdi. Lorenz'in anılarında, kağıt bandı koridorda uzatarak delikleri kalemle açıp hatalı yerleri bantlama gibi pratik ve sıra dışı hata ayıklama yöntemleriyle tanındığı kaydediliyordu.
1961'de ABD Hava Kuvvetleri için SAGE projesine geçen Hamilton, XD-1 bilgisayarı üzerinde çalışarak yazılım güvenilirliği konusundaki uzmanlığını derinleştirdi. Asıl dönüm noktası ise 1965 yılında, MIT Enstrümantasyon Laboratuvarı'nın NASA'nın Apollo programı için rehberlik bilgisayarı yazılımı geliştirecek mühendisler aradığını gösteren bir gazete ilanıyla başladı. Laboratuvara işe alınan ilk programcı ve ilk kadın olan Hamilton, 1969 ile 1972 yılları arasındaki altı adet ay iniş misyonunda görev yaptı.
Apollo Programı ve Tarihi Başarılar
O dönemde ikili kodlar, bakır tellerin çekirdekler etrafına sarılmasıyla oluşturuluyordu. Birler ve sıfırlar örgü tezgahlarında dokunduğu için, Hamilton bu karmaşık donanım yapısının sorumlusu olarak halat annesi lakabıyla anılıyordu. Apollo görevleri sırasında laboratuvara sıkça götürdüğü dört yaşındaki kızı Lauren'in simülatörde rastgele tuşlara basarak sistemi çöktürmesi, yazılım tarihinde yeni bir güvenlik önleminin doğmasına vesile oldu. Lauren'in kazara fırlatma öncesi sekansı olan P01 kodunu girmesi ve navigasyon verilerinin silinmesi, daha sonra Apollo 8 misyonunda astronot Jim Lovell tarafından da tekrarlandı. Bu durum üzerine Hamilton, sistemin aşırı yüklenmesi durumunda kritik görevleri koruyacak bir önceliklendirme arayüzü ve hata tolerans mekanizması geliştirdi.
Bu önlem, 1969 yılındaki tarihi Apollo 11 misyonunda hayati önem taşıdı. Eagle ay modülü Ay'a yaklaşırken Buzz Aldrin'in ekran verilerini istemesiyle bilgisayar aşırı yüklenme nedeniyle alarm vermeye başladı. Kontrol merkezi inişi iptal etmeyi değerlendirirken, Hamilton'ın entegre ettiği hata tolerans yazılımı daha az öncelikli görevleri otomatik olarak eleyerek yalnızca iniş için gerekli kritik işlemlere öncelik tanıdı ve modülün Tranquility Denizi'ne güvenle inmesini sağladı.
Kurduğu Şirketler ve Kalıcı Miras
MIT'deki görevlerinin ardından, laboratuvarın bağımsız Draper Laboratuvarı'na dönüşmesiyle bir süre orada çalışan Hamilton, 1976'da hata önleme ve hata toleransı temelli Higher Order Software şirketini kurdu. 1985 yılında ise karmaşık yazılım sistemleri için Evrensel Sistemler Dili'ni geliştiren Hamilton Technologies'in kurucusu oldu.
Kariyeri boyunca pek çok ödüle layık görülen Hamilton, 2016 yılında dönemin ABD Başkanı Barack Obama tarafından Başkanlık Özgürlük Madalyası ile onurlandırıldı. 2017 yılında LEGO tarafından Women of NASA seti kapsamında minigürü yapılan Hamilton'ın Apollo yazılımları 2015 yılında GitHub'a eklenmiş, 2019'da ise Google tarafından Mojave Çölü'ndeki güneş enerjisi çiftliğinde portresi yansıtılarak anılmıştı.
MIT Havacılık ve Uzay Bilimleri Bölümü geçici başkanı Olivier de Weck, Hamilton'ın mirasını değerlendirirken, Margaret Hamilton'ın bir öncü olduğunu, zamanının ötesinde yaşadığını söylemek büyük bir hafifletme olur. Alanın bebeklik döneminde bir yazılım mühendisiydi ve insanlığın elde ettiği en karmaşık sistemlerden birini geliştirdi ifadelerini kullandı.
Hamilton; kızı Lauren Hamilton, damadı Richard Selesnick, iki torunu, dört torununun çocuğu ve kardeşleri John, David ve Kathryn tarafından anılıyor.
